AZEWIJN

DR HOEGENSTRAAT

Een onderonsje tussen enkele leden van de Escape Groep Azewijn tijdens een reünie in zaal Berntsen te Azewijn in de zeventiger jaren om de bevrijding te herdenken. De Escape Groep hielp onder andere geallieerde vliegers. Op de foto van links naar rechts: Teun Hettelder (Azewijn), Joep Garben (Azewijn), Gerrit Geven (uit Breedenbroek, na de oorlog leraar te Twello). Op de rug gezien: Alois Winters (van de Wals in Wijnbergen, hij leerde de onderduikers Straus met het spinnenwiel om te gaan).

Uit Montferland Nieuws, mei 2001.

(Huisnummers in 2002)

In het huis Dr Hoegenstraat nummer 1 te Azewijn heeft enkele eeuwen de familie Thu(i)s gewoond. De naam werd steeds verschillend geschreven. Deze familie Thu(i)s is niet van dezelfde tak als naamgenoten op het Ooievaarsnest (Uiversnest) in Azewijn!

DR. HOEGENSTRAAT 1 GROOT AZEWIJN

Huisnummerconcordans:

1910-1939 Grootazewijn 50

1850-1910 Grootazewijn 70

1829-1850 Grootazewijn (C) 90

1817 (OAB 874) Grootazewijn 195

Ben Herfkens leverde de volgende gegevens aan (zoals voor andere plaatsen in Bergh ook opgenomen in 'Bergh; Heren, Land en Volk'). De bronnen die daarvoor gebruikt zijn, staan in genoemd boek vermeld bij de noten op blz 525, hoofdstuk 67 (noot 1): Huizen en hun bewoners van Stad en Land van den Berghe.

1650 Jan Thuijs <1>

1658-1686 Hendrik Tuis <2>

1697-1704 Jan Thuis <3>

1704-1752 Hendrik Thuis <4>

1774 eigenaar/bewoner Hendrik Thuis <5>

1812-1817 Hendrik Groen <6>

1829 Hendrina Smits <7>, weduwe van Hendrik Groen

1910 H. Th Kaalberg <8>

De Werkgroep Bewoningsgeschiedenis van de Heemkundekring Bergh vulde bovenstaande gegevens van Ben Herfkens aan met behulp van het archief van de Stichting voor Genealogie en Geschiedenis tussen Rijn en IJssel:

<1> Joannes Thuis trouwt 1640 te Emmerik met Elisabeth Gieskens.
Oud Archief Bergh (OAB) inv 607: huis en hof.

Kinderen worden gedoopt in Emmerik (Martini). Doopgetuigen en ouders worden ook genoemd in Rechterlijk Archief Landdrostambt Bergh op 18-7-1657.

Zwagers en schoonzusters Gieskens worden genoemd in 1665 als een stuk land op Asewijner Dam wordt verkocht.

<2> Henricus Thuis en Henrica van Ree zoon Theodorus <2a> wordt gedoopt in Emmerik (Ald) 24-11-1658. Doopgetuige is o.a. Henricus Kniest die wordt beleend met Thuissemate onder Zeddam.

OAB inv 717: Kohier van het morgentaal voor het jaar 1658.

Familie Van Ree wordt genoemd ivm afbraak kapel Azewijn.

<2a> Derk (Theodorus) Tuis tr 1693 Jenneke Toenissen. Zij zijn allebei doopgetuige in het gezin van Henr van Ree en Judith Poor (trouwen 1716). Geschwister van Jenneke Toenissen (Thunnissen): Theodorus, Mechtildis en Joannes.

<3> Jan Thuis is een broer van <2>

<4> Hendrik Tuus, zoon van Hendrik <2> is in 1697 eigenaar van de Huetgensstede in Azewijn (Bron: Ben Herfkens).

<5> Henricus Tuis, zoon van Derk <2a> tr 1734 Cunera ten Haeff (geb 1710 Azewijn, dochter van Jan ten Haaf [ten Have] en Hermke van Onna [van Nonna]).

- 1769 Veepest: Henderik Thuijs komt voor met 9 beesten; specificatie in Old Ni-js nummer 16).

- 1784 Watersnood: dit huis wordt niet genoemd. Nagenoeg alle buren - in het rot van Wessel Messing - hebben schade geleden.

<6> Henricus Groenen (geb Tolhuis, ged Elten 1746) tr 1777 Met Derske Tuis (geb 1747), dochter van <5>.

Henricus Groenen is een zoon van Jacobus Groen [ook Groenhof genoemd] en Theodora Peters.

<7> Henricus Groenen hertr 1800 Henrica Smits, geb Azewijn 1772 (dochter van Jan Smits en Ludovica Venneman).

In OAB (Oud Archief Bergh) inv 873 komt Hendrik Groen als eigenaar van huis 195 voor in 'Lijst van de nummering der gebouwen in het kerspel Zeddam en onderhoorige buurschappen'.

Ook in OAB (inventarisnummer 874): lijst inwoners, knechten en meiden (1817).

<7a> Aleijda Groen (geb 1813 Azewijn, dochter van <7> trouwt 1846 Arnoldus Kaalberg (geb gemeente Netterden 1817, zoon van Joannes Henricus Kaalberg en Gertje Huls, allebei overleden te Wieken).

<8> Hendrikus Theodorus (Hent) Kaalberg (1849-1936) zoon van Arnoldus Kaalberg en Aleijda Groen <7a>.

Zusters van Hent die eveneens in dit huis (Azewijn nummer 50) zijn geboren en overleden:

- Hendrika Geertruida (1847-1925)

- Hendrina Johanna (1853-1934), zij krijgt Duitse nationaliteit en keert na overlijden van haar man Franciscus van Haaren, terug naar haar geboortehuis in Azewijn.

- Aleida Christina (Leij) (1860-1941)

Hent en Leij worden op hun oude dag verzorgd door de familie Garben op huisnummer 49 (thans in 2001: Dr Hoegenstraat 3).

Huizen 49 en 50 worden samengevoegd.

Het huis wordt de veestalling van de familie Garben en werd 'De villa' genoemd. De zolder stond vol met heiligenbeelden. Tijdens de tweede wereldoorlog hebben er onderduikers gezeten. Citaat uit 'Er op of er onder': 't is voorgekomen, dat er een echt internationaal gezelschap aanwezig was: Hollandsche Joden (de kinderen van den heer B. Straus uit 's-Heerenberg); een Engelsche piloot; een Italiaansche soldaat en Duitsche militairen, die er ingekwartierd waren.

Door Paul Hieltjes werd het huis herbouwd. Hij ging er met zijn gezin wonen in de jaren zeventig van de 20e eeuw, samen met Ag en Joep Garben. Later herbouwden zij het geboortehuis van Ag en Joep.

Het huis werd verkocht aan de familie Kamermans-Koenders (Millenniumboek Azewijn 2000 blz 36).

In 2001 vestigde de burgemeester van Bergh zich er omdat het haar en haar man bijzonder goed beviel in Azewijn; het echtpaar woonde eerst op de Pastoor Meursstraat.

Tijdens de tweede wereldoorlog was de ondergrondse volop actief in Azewijn en met name aan de Dr. Hoegenstraat en de weilanden (De Reven) tussen de Dr. Hoegenstraat en Rafelder (gemeente Gendringen).

Boven de weilanden werden regelmatig wapens gedropt voor het verzet. Over het ondergrondse werk in Azewijn is ook gepubliceerd in:

- Old Ni-js nr 29 en Old ni-js 49 (themanummer Groot Azewijn)

- De Graafschapbode, o.a. Henk Harmsen: Wortels in de Achterhoek

- Er op of er onder blz 138, 140

- Bergh; Heren, Land en Volk blz 358, 359

- De gemeente Bergh tijdens de tweede wereldoorlog (uitgave door gemeentebestuur Bergh 1970 zp; hoofdstuk 'Onderduiken').

Kijk ook eens op de site van de Heemkundekring Bergh
(biografie Joep en Ag Garben).