Folklore
Verdwenen folklore in Wijnbergen
kermis
De kermis van Wijnbergen zal men tevergeefs zoeken op de
evenementenkalenders. Al voor de annexatie van een deel van Wijnbergen door
Doetinchem was ze op haar retour. Van oudsher was de kermis altijd op de
zondag na Maria Hemelvaart (15 augustus). In het artikel over de school van
Tepe bij de Tol in Wijnbergen (met het trapgeveltje) in Old Ni-js nummer 44
staat deze dag al genoemd in 1887.
Jan van Onna uit Leende, lid van de Heemkundekring, schreef de
herinneringen van een familielid op. Zijn grootvader was eigenaar van de
horecagelegenheid 'De Hoop' bij de kerk waar sinds juli van dit jaar een
Chinees restaurant is gevestigd. 'Met de kermis bleven we logeren in
Wijnbergen. We pasten dan op de fietsen voor 2½ cent en keken naar het
vogelschieten op het weiland achter de schuur tegen de Oude IJssel aan. Wie
de vogel er af schoot, was de schutterskoning. Dat was in 1928. Ook was er
altijd vendelzwaaien op de muziek van één of andere fanfare en dat gebeurde
op de weg voor de kerk. De kermis omvatte meestal een draaimolen, een
zweefmolen, een palingkraam en een touwtrekkraam, een schiettent en een
kop-van-jut.'
Ook heeft Wijnbergen een gilde gehad. Eveneens in Old Ni-js nummer 44 staat
een specificatie van goederen die bij de Kemnade hoorden en die in 1860
werden verkocht. In de veilingscatalogus staat dat voor gebruik van de
Kruisstraat jaarlijks op de eerste Pinksterdag aan het gilde van Wijnbergen
2 X 5,25 moest worden betaald.
hagelkruis
Een langgerekt lint Liemers land lijkt eens door een zware hagelbui
geteisterd te zijn geweest. Er is daarom wel eens verondersteld dat in al
de plaatsen die toen getroffen zijn, later een hagelkruis is geplaatst:
Angerlo, Wehl, Beek, Kilder, Vethuizen, Stokkum , Azewijn en Netterden. Als
men echter goed de archieven uitpluist zal men waarschijnlijk nog veel meer
lokaties met hagelkruisen vinden, zodat voorzichtig tot de conclusie kan
worden gekomen dat elke plaats met een gilde een hagelkruis heeft gehad.
Het gilde beschermde de bevolking maar zorgde ook voor de minder bedeelden
door bijvoorbeeld de brooduitdeling bij het hagelkruis (zie Montferland
Nieuws juni).
In het gemeentehuis van Bergh liggen in het archief registers 'bevattende
de grootte van de landerijen in de verschillende buurschappen van het
graafschap Bergh, opgemaakt door den landschrijver dr. W. Goseman, ca 1670'
(OAB inv 631). Daaruit blijkt dat ook Wijnbergen een hagelkruis heeft
gehad. In deel 2, folio 31 wordt genoemd: 'De Bolders Voirt toebehoorende
Engelbert Scholten aen t'Hagelcruijs. Pachter Jan Kniest 2 ½ gr, 1 ¼
morgen'. Een morgen is de hoeveelheid grond die men in een ochtend kon
ploegen. Waarschijnlijk is ook de Kruisstraat (thans Kruisallee) een
herinnering aan het hagelkruis van Wijnbergen. In genoemde registers worden
in de omgeving van Bolders Voirt oa genoemd: 'Een stuk aan de Walsemaat,
pachter Hendrik Visser en een stukje op de Kleine Ruinders van de kerk van
's-Heerenberg, pachter Jan te Eijckeler'. De naam Hendrik Visser leeft
voort in de naam van het huis van de familie Loeven aan de Kruisallee: Het
Vissersplaatsje. Jan te Eijckelder woonde op de Nevelhorst; later meer dan
een eeuw het huis van de familie Van Dillen, waar thans loonbedrijf Kock is
gevestigd.
(OAB inv 631) deel 2, folio 31
|
