1) memorie van Successie
2) Hoe zullen we de kleine noemen
3) Het belang van doopgetuigen
Stamboomonderzoek
Met behulp van internet kan men tegenwoordig vaak een hele reeks voorouders opsporen. Men dient één en ander goed te controleren, want soms is er te veel fantasie aan te pas gekomen! In het verleden heeft men in veel gevallen meerdere jaren in de archieven moeten zoeken, om een enkele datum boven water te krijgen (hoewel water en archieven niet samengaan)!
Dat zullen we met enkele voorbeelden illustreren. Voorbeelden uit de familie Thuis (en varianten) en voorbeelden uit genealogisch onderzoek naar voorouders van partners.
Voorbeelden bij 'Memorie van successie' zijn afkomstig uit de kwartierstaat Garben; bijvoorbeeld Berntsen, Dieker, Hemming, Borkus, Garben en Pennards.
'Hoe zullen we de kleine noemen' is geschreven naar aanleiding van onderzoek bij de kwartierstaat Kaal.
Het 'Belang van doopgetuigen' is van toepassing op de tak Oer van de familie Thuis.
Memorie van successie
Het recht van successie is een personele belasting die in 1814 werd ingevoerd. Dat wil zeggen een heffing naar de waarde van hetgeen iedere erfgenaam ontvangt na aftrek van de lasten die hij/zij moet dragen in de schulden van de erflater.
Binnen zes maanden na het overlijden moesten de erfgenamen (of één van hen) in het ressort van het kantoor waar de overledene het laatst woonde, de memorie van aangifte indienen. Bij deze aangifte werd soms een extract uit het overlijdensregister gevoegd. Ook al werd er geen recht geheven, dan was het doel van deze aangifte het bijhouden van het kadaster en de heffing van het recht op legaten. De erfgenamen hoefden in dit geval alleen hun naam, de onroerende goederen plus kadastrale ligging, de verwantschap tot de overledene en het bestaan van eventuele testamenten op te geven. Om te controleren of iedereen zich aan deze verplichting hield, werden tot 1856 door de gemeenten staten van sterfgevallen ingediend.
Een staat van sterfgevallen bevat de volgende gegevens: nummer van de acte, geslachtsnaam, voornamen, beroep, woonplaats, adres sterfhuis, datum van het overlijden, ouderdom, plaats en provincie van geboorte, burgerlijke staat (bijvoorbeeld: weduwe met kinderen).
Als de boedel van de overledene minder dan 300 gulden waard was, leverden de nabestaanden een certificaat van onvermogen in. Indien er een epidemie was uitgebroken, moest men om de haverklap een Memorie van Successie laten opmaken; dat levert dan iedere keer weer dezelfde gegevens op.
We hebben op deze site diverse voorbeelden opgenomen waaruit blijkt dat er veel informatie is te halen uit de memorie van successie. Ook in het 'Kerspel Beek in de Liemers' is van deze bron gebruik gemaakt.
Er wordt bijvoorbeeld aangegeven of er een testament is gemaakt en waar familieleden naar toe zijn getrokken.
De memories zijn in het rijksarchief een goed alternatief voor de bevolkingsregisters (BR) die daar niet aanwezig zijn. In een BR zijn vaak personen uitgeschreven naar andere gemeenten van waaruit men weer verder kan zijn getrokken. Dankzij een memorie van successie is het misschien overbodig om zo'n spoor van gemeente naar gemeente helemaal te volgen. Ook zijn de memories een goede overbrugging van DTB-boeken (doop - trouw - begraven tot 1811 bij dominee, pastoor of huwelijks-commissaris) naar de boeken van de Burgerlijke Stand. Als iemand overlijdt, wiens zoon of dochter eerder is overleden, worden vaak de kleinkinderen genoemd, ook als er geen testament is.
Veldnamen en kadasternummers
In de beginperiode worden regelmatig zowel veldnaam als kadasternummer genoemd; derhalve een goed hulpmiddel bij veldnamenonderzoek; in latere jaren worden de kadasternummers opgenomen. Memories van succesie inzake Berghse personen moesten worden ingediend bij het kantoor te Terborg. In het Rijksarchief te Arnhem is dat archiefblok nummer 0035. Overige kantoren in Liemers & Oude IJsselstreek (tussen haakjes archiefbloknummer): Doesburg (0024), Zevenaar 0221).
In het Rijksarchief is een overzicht, waarin men kan zien tot welk ressort een gemeente behoorde. Er zijn naamregisters van de kantoren Terborg en Zevenaar (voorheen inventarisnummers 92a en 92b). Van Doesbrg zijn losse fiches die niet zijn gecontroleerd op leesfouten. Voor de kantoren waarvan geen naamlijsten beschikbaar zijn, dient men de overlijdensdatum te hebben. De memorie van successie werd opgeborgen per kantoor, vervolgens per jaar, maand en gemeente. Een uitvoerige toelichting op de memories van successie voor belangstellenden inzake Rechts- en Wetskennis kan men vinden bij het archiefblok nummer 0021.
Voorbeelden Memorie van Successie
Certificaat van Onvermogen,
De burgemeester der gemeente Bergh certificeert mits deze dat Frans van Huet gewoond hebbende te Netterden en den 4 September 1839 te Netterden overleden niets heeft nagelaten waarover ingevolge van de Wet eenig regt van Successie zoude kunnen verschuldigd zijn, als mede dat deszelfs erfgenamen behoeftig en uit dien hoofde buiten staat zijn tot het betalen der kosten van het Zegelrecht en het opmaken eener Memorie van aangifte dezer nalatenschap.
's-Heerenberg den 2e October 1839
de burgemeester voornoemd
Testament met uitsluitingen
Memorie van aangifte voor het regt van successie betreffende de nalatenschap van Hendrik Geerlings gewoond hebbende te Braamt gemeente Bergh en aldaar den zevenentwintigsten october achttienhonderdachtenvijftig kinderloos overleden.
Opgemaakt door zijn nagelaten weduwe Gardientje Kobessen zonder bepaald beroep te Braamt voormeld woonachtig kiezende domicilie ten kantore van den notaris Frans Xaver Lodewijk de Both in de gemeente Wisch.
Er wordt bij dezen aangegeven:
- Dat de overledene geene roerende of onroerende goederen heeft nagelaten.
- Dat hij echter bij testament den vierden november achttienhonderdzesenveertig voor den notaris Jan David Pasteur te Doetinchem gepasseerd de aangeefster tot algehele erfgename heeft benoemd waardoor van zijne nalatenschap werden uitgesloten zijne broers kinderen te weten:
1. Hendrica Geerlings te Veldhunten onder de gemeente Gendringen
2. Catharina Geerlings te Anholt in Pruissen
3. Theodora Geerlings onder Ulft
4. Johanna Geerlings te Gendringen
5. Hermanus Geerlings op de Hoge Zorg onder Emmerik woonachtig.
- Dat overigens door dit overlijden geen fidei commies gedevolveerd noch vruchtgebruik vervallen noch eigendom van lijftuchtelijk capitaal of goed overgegaan is.
Aldus opgemaakt en geteekend te Braamt den 19e Maart 1800-negenenvijftig.
X Handmerk van de aangeefster die verklaart niet te kunnen schrijven hetwelk wordt geattesteerd door FXL de Both notaris en Johannes van Huet, voetbode beide wonende in de gemeente Wisch.
Koeien in de Kellenstraat
(uit Old Ni-js nummer 26 blz 64)
Volgens de staat van sterfgevallen waren er in januari 1837 in Bergh (incl Netterden) negen personen overleden; één van hen was Frederica Macrander, eigen werk doende in huis nummer 144 te Bergh, overleden 15 januari 1837 in de leeftijd van 59 jaar.
De tekst van de memorie van succesie luidt als volgt:
Memorie van aangifte betreffende de nalatenschap van wijlen Frederica Macrander, gewoond hebbende en overleden te 's-Heerenberg, gemeente Bergh, provincie Gelderland den 15 January dezes jaars; opgemaakt door derzelver nagelatene kinderen, kiezende domicilie ter woonstede van hunnen vader Theodorus Heuvel aldaar.
Er wordt mitsdien aangegeven:
1. Dat de overledene geen testament heeft gemaakt.
2. Dat dezelve tot hare Erfgenamen bij versterf heeft nagelaten derzelver nabenoemde alle meerderjarige kinderen, te weten:
1e Elisabeth Heuvel, wonende te 's-Gravenhage, in huwelijk hebbende Gerhardus Ter Woort
2e Oswaldus Heuvel, kanonier in Nederlanschen dienst liggende in garnizoen te 's-Hertogenbosch
3e Wilhelmina Heuvel, in huwelijk hebbende Everhardus Baakman, wonende bij haren voornoemde vader in huis
4e Franciskus Heuvel
5e Alijda Heuvel
6e Hendrikus Heuvel; zijnde de laatste vier bij hunnen vader in huis.
3. Dat de nalatenschap der overledene bestaat in de helft van de navolgende goederen:
a. in een huis en schuur aan de Kellestraat te 's-Heerenberg no 144 geschat op 900,--
b. in een huis achter de stadsmuur no 148 geschat op 600,--
c. in een tuintje gelegen aan het Villersgangetje tusschen het eigendom van Lamb: Jansen, Mr Frans de Both en de weduwe Otto te West, groot circa 85 roeden op 125,--
d. in een stuk bouwland, gelegen in den Aam tusschen de grondstukken van het huis Bergh en Dominee van Woelderen, groot circa 172 roeden op 150,--
e. aan huisraad en bouwgereedschappen 300,--
f. Twee paarden, vijf koeijen, drie eenwinters, twee kalveren, vier varkens en vijftig schapen, tezamen 475,--
maakt 2550,--
4. Dat tot deze nalatenschap geene andere onroerende goederen dan de hierop gegevene behooren en voorts,
Dat door dit overlijden geene Fidei Commis goederen noch vruchtgebruik vervallen, noch eigendoom van lijftuchtelijk kapitaal of goed overgegaan is.
5. dat door niemand buiten de bovengenoemde kinderen iets uit deze nalatenschap genoten of geërfd wordt.
Uit al hetwelk komt te blijken, dat van het onderhavige sterfgeval geene betaling van regten is verschuldigd
Aldus opgemaakt en ten kantore van registratie te Terborg overgegeven den 7 april 1837.
W. Heuvel Fr. Heuvel H. Heuvel A. Heuvel G. ter Woort E. Baakman
Verklarende Elizabeth en Oswald Heuvel niet te kunnen schrijven, hetwelk attesteren
A: Winters
Fr: Beumer
Levenloos geboren kind laat niets na!
Memorie van aangifte van de nalatenschap van het levenloos geboren kind van Evert Poelhuis: Wij ondergeteekende Evert Poelhuis, horlogiemaker en Catharina van Schriek ehelieden wonende in het dorp Zeddam gemeente Berg provincie Gelderland en aldaar domicilie kiezende in het huis no. 49 verklaren in kwaliteit van ouders en wettige voogden over onze drie allen nog minderjarige kinderen met name Evert, Johanna en Maria Poelhuis dat ons kind het welk op den twintigsten maart 1800-tweeenveertig in het dorp Zeddam voornoemd levenloos is geboren, niets heeft nagelaten alsmede dat door dit overlijden geen fidei commis gedevolveerd of vruchtgebruik vervallen is en eindelijk dat buiten ons de voornoemde aangevers zoo de overledene iets had nagelaten geene erfgenamen aanwezig zijn.
Zeddam den zesentwintigsten July 1842
E.Poelhuis, C. van Schriek, FXL de Both en J.V. Huet
Kadasternummers en veldnamen (samenvatting)
Op 2 juni 1866 is in Zeddam overleden Gerrit van Huet. Uit de Memorie van Successie blijkt dat hij gehuwd was met Antonia Smits. Hij laat 9 minderjarige kinderen na:
- Theodorus Johannes
- Martinus
- Wilhelmina
- Maria Johanna
- Johanna Theodora
- Gerrardus Theodorus
- Bernardus Gerrardus
- Wilhelmina Maria
- Wilhelmus Bernardus.
Tot zijn bezittingen hoorde:
een huis met erf in Zeddam no 48a, kadaster sectie E 889
- bouwland de Zaal, bouwland de Hossendel en bouwland de Del. Totaal 77 roeden en 84 ellen. De kadasternummers hiervan zijn bij het dorp Zeddam (allemaal sectie E) 511, 512, 513, 520, 548.
Overbrugging van DTB-boeken naar Burgerlijke Stand
Uit de DTB-boeken is het navolgend gezinsblad samengesteld door de Stichting voor Genealogie en Geschiedenis tussen Rijn en IJssel
Antonij (Oswaldus Antonius) Berntsen, jongeman te Lengel
X NG Zeddam 24-2-1765
Joanna Hemming, jongedochter op de Speelberg
kinderen RK gedoopt Zeddam doopgetuigen
1. Olbertus 21-12-1765 Joannes Wilhelmus Berntsen
Hendrina Hemming
2 Wilhelmus 1- 7-1767 Leonardus Cassander
Maria Hemming
3. Wilhelmina 21- 7-1769 Bartholomeus Hemming
Gertruida Berntsen
4. Oswaldus 28- 5-1771 P:D: Amandus Fr van Bauwstetter
Joanna Hoevel
5. Wilhelmina 23- 5-1773 Antonius Keteler
Elisabeth Hemming
6. Gerardus 25- 1-1775 Joannes Hemming
Hermina Braam
7. Joannes 6- 5-1777 Wilhelmus Hemming
Wilhelmina Berndsen
8. Maria 28- 1-1780 Henricus Berndsen
Willemina van de Kamp
9. Henricus 4- 1-1784 Joannes Berndsen
Willemina Meijer
Meerdere van deze personen kunnen voor de invoering van de Burgerlijke stand zijn weggetrokken naar een andere gemeente, zodat je ten behoeve van een parenteel of stamboom alle DTB boeken uit de omgeving alsmede de bevolkingsregisters dient te raadplegen. Veel tijd en kilometers kunnen bespaard worden door van één van de personen, waarvan wel bekend is waar hij/zij is gebleven, de memorie in te zien.
Wilhelmina (nummer 5 van 1773) overlijdt 12-11-1834 te Azewijn. Een samenvatting uit de memorie van successie en staat van sterfgevallen:
Wilhelmina Berntsen, overleden Azewijn 12-11-1834, lanbouweres Groot Azewijn wijk 6 no 65, oud 61 jaar, zij was gehuwd met Hendrik Hendriksen.
Er is een testament opgemaakt 6-11-1834 voor notaris De Both te 's-Heerenberg.
Genoemd worden:
- Hendrik Hendriksen, boerenwerk doende te Azewijn, zoon van Gerrit Hendriksen die broeder is van Hendrik Hendriksen, echtgenoot van de overledene als universeel erfgenaam in de nalatenschap van wijlen Wilhelmina Berntsen in leven echtgenoot van Hendrik Hendriksen landbouwer te Azewijn
- nicht Aleida Berntsen, dochter van eene nog in leven zijnde broeder van de overledene, genaamd Willem Berntsen
- vijf volle broers van de overledene:
Gerrit Berntsen, landbouwer te Azewijn; Willem Berntsen, landbouwer in het Bredebroek; Oswald Berntsen, landbouwer op de Speelberg; Jan Berntsen, landbouwer onder Klein Netterden; Hendrik Berntsen, kastelein te 's-Heerenberg.
Vervolgens 4 bladzijden bezittingen, o.a.:
zes melkoyen ad. 55,--; vier eenwinters ad. 32,--; drie trekpaarden ad. 90,--; hond 3,--; karren, eggen, ploegen, 'ingemaakte boonen en kappers, gedroogde appelen'.
Voor veldnamenonderzoek belangrijk: de Edelhorst, bouwland naast het erf van de RC Kerk en Edelhorststraat.
Landbouwer in Noord Amerika
Joannes Borkes tr 22-8-1822 BS Wisch Gertrudis Otters.
\
Het echtpaar heeft tien kinderen waarvan er in 1876 nog negen leven. Joannes (Jan) Borkes/Borkus komt op de site van de Heemkundekring Bergh ook voor als getuige in een proces ivm het aanleggen van een brug bij de Kemnade. Jan Borkus overlijdt 2-7-1876 in Wijnbergen. Volgens de memorie van successie laat hij roerend goed na ter waarde van meer dan 300,--. Een testament is niet gemaakt.
De kinderen:
- Aleida Borkus, landarbeid doende te Wijnbergen
- Theodorus Borkus, landbouwer te Wijnbergen
- Johanna Borkus, dienstmeid Doetinchem
- Jan Borkus, klompenmaker te Wijnbergen
- Engelbert Borkus, landbouwer te Wijnbergen
- Willemina Borkus, gehuwd met Jan Dieker landbouwer te Azewijn [Liemerse Geslachten nummer 2]
- Berendina Borkus, gehuwd met Hendricus Penterman timmerman onder Amersfoort
Niet aanwezig:
Antoon Borkus, dienstknecht te Bienen
Willem Borkus, landbouwer in Noord-Amerika
Verschillende handtekeningen
Pieter Pennards uit 's-Heerenberg trouwt 9-8-1854 bs Bergh met Alberdina Garben (vroedvrouw) uit Stokkum.
In de memorie van successie op 17-12-1788 (Pieter is overleden) worden genoemd:
- Cornelis Petrus Pennards, jeneverstoker te Emmerik
- Hendrikus Pennards, fabrieksarbeider te 's-Heerenberg
- Johannes Petrus Pennards, fabrieksarbeider te 's-Heerenberg
- schoonzoon Wilhelm Koentzen, sigarenmaker te Crefeld
Handtekeningen: Karel Pernards, Hent Pennards, Jan Pennards;
Wilhelm Koentzen zet een kruisje.
NB - Een broer van Pieter Pennards komt in het bevolkingsregister van 's-Heerenberg voor als Bernards, evenals diens nageslacht.
Voorbeeld waarin kleinkinderen genoemd worden
Bernardina ten Bercken, weduwe van Theodorus (Derk) Borkus overlijdt 4-10-1843 op de Heuven (Wisch) ten huize van zoon Bart Borkus, huis nr A 99. Het echtpaar Borkus liet twaalf kinderen dopen in Etten tussen 1779 en 1797. Memorie van successie 1843:
Kinderen:
- Gerrit Borkus, Zuikergrafeur te Amsterdam
- Bart Borkus, landbouwer op de Heuven
- Willem Borkus, landbouwer op de Heuven
- Jan Borkus, landbouwer te Wijnbergen
Kleinkinderen:
[kinderen van Bernardus Winters en Joanna Borkus:]
- Willem Winters [geb 1799], landbouwer te Zevenaar
- Jan Winters [geb 1805], daglooner te Gendringen
- Berendina Winters [geb 1802], huisvrouw van Lammert Tiggeloven, daglooner te Doetinchem
[kinderen van Antonius Borkus en Johanna Raaijman:]
- Berendina Borkus [geb 1807], huisvrouw van Arend Wieskamp, daglooner te Etten
- Aleida Borkus [geb 1809], huisvrouw van Antonius Buil, daglooner onder Varsseveld
- Berend Borkus [geb 1806], klompenmaker te Wehl
- Johanna Borkus [geb 1810], dienstmeid te Bonn (Pruissen)
